Πέμπτη, 16 Σεπτεμβρίου 2010

Chef d'oeuvre

"A nous deux maintenant!"

~Παρακαλούνται όσοι θέλουν να διαβάσουν το Père Goriot χωρίς να ξέρουν το τέλος να σταματήσουν να διαβάζουν ΤΩΡΑ

Θα έπρεπε να κοιμάμαι, ή τουλάχιστον να διαβάζω Blake και τους λοιπούς Ρομαντικούς. Ωστόσο νιώθω τον εαυτό μου ανήμπορο, το μυαλό μου απασχολημένο με άλλου είδους σκέψεις. Νιώθω να ξεχειλίζω από εκείνο το συναίσθημα που μόνο η λογοτεχνία με κάνει να νιώθω, την κυριολεκτική πλημμύρα συναισθήματος, την αεικίνητη σκέψη, την δίψα για ερμηνεία όλων όσων μόλις κατάπια. Οι ιδέες κολυμπούν στο μυαλό, απαιτώντας να μεταμορφωθούν, να εξελιχθούν σε ήχους, φράσεις, προτάσεις, παραγράφους. Πρέπει να γράψω, να εξωτερικεύσω αυτό που νιώθω, να μεταφράσω τις σκέψεις μου σε λέξεις μήπως και μπορέσω κι εγώ η ίδια να τις καταλάβω. (*)
Αυτό που ξέρω είναι ότι πριν περίπου τρεις ώρες έπιασα στα χέρια μου τον κύριο Honoré de Balzac. Έκανα τη γνωριμία μου με τον père Goriot, ένιωσα τη λύπη του, τη χαρά του, έκανα τα πάθη του δικά μου. Το που ακριβώς πήγε η ώρα, και το πώς κατάφερε να περάσει ο χρόνος δεν το γνωρίζω. Τη μία στιγμή βρισκόμουν στο κρεββάτι με το κίτρινο κάλυμμα, τη θέα της κλασσικιστικής βιβλιοθήκης και την Αμελί με τον γάτο της να μου κρατούν παρέα μέσα από την κόκκινη αφίσα τους- την άλλη βρέθηκα στη μετά-Ναπολεόντια, αριστοκρατική Γαλλία. Βρέθηκα σε παρηκμασμένα σαλόνια υψηλής αισθητικής, σε σκουληκοφαγωμένες πανσιόν της μέσης τάξεως, στους λασπωμένους δρόμους του Παρισιού και στο νεκροταφείο με τον λόφο που δεσπόζει από πάνω τους. Έκλαψα στο πλάι του Rastignac, και ένιωσα μαζί του την ανάγκη να πολεμήσω κι εγώ το ταξικό σύστημα του Παρισιού, την αδικία του κόσμου, την υπέρτατη ψευδαίσθηση. Ένιωσα, ένιωσα, ένιωσα.
Ο Πλάτωνας μου δίδαξε ότι το συναίσθημα οδηγεί στη γνώση. Έτσι και ο κύριος Balzac κατάφερε να με οδηγήσει σε συναισθήματα δυνατά και ανώτερα, που δεν μπορούν παρά να οδηγούν σε κάποια ανώτερη γνώση, ή έστω να είναι από μόνα τους μια μορφή γνώσης. Πώς αλλιώς να εξηγήσω την πλημμύρα που ένιωσα μέσα στο μυαλό μου, την αγωνία μου καθώς παρακολούθησα τις αχάριστες κόρες να μαλώνουν μπροστά στον αιώνια υπομονετικό, υπομένοντα πατέρα Goriot, που ήταν πιθανότατα μεγαλύτερη κι από του Rastignac. Πώς γίνεται να ένιωσα αληθινό πόνο όταν παρακολούθησα τον πατέρα να δέχεται το ένα χτύπημα μετά το άλλο, αηδία μέχρι τέλους όταν η απαίσια σπιτονοικοκυρά προσπάθησε να του κλέψει το μόνο πράγμα που του είχε απομείνει;
Τι είναι αυτό που κάνει ένα αριστούργημα αυτό που είναι; Είναι η σύνταξη; Οι επιθετικοί προσδιορισμοί; Οι μεταφορές; Ο τρόπος που σκιαγραφούνται οι χαρακτήρες; Οι αφηγηματικές τεχνικές; Η πλοκή;
Μου φαίνεται ότι ήρθε επιτέλους ο καιρός να προχωρήσω πέρα από αυτά που μου έμαθαν στο σχολείο. Το αριστούργημα είναι βεβαίως μια ενορχήστρωση όλων των παραπάνω, και δεν θα είχε την αρμονία που το χαρακτηρίζει αν καθένα τους δεν ήταν προσεκτικά κουρδισμένο. Νομίζω όμως ότι η αρμονία απαιτεί και κάτι περισσότερο- την ψυχή που της δίνει έναυσμα και σκοπό. Το αριστούργημα πρέπει πάνω από όλα να έχει ψυχή, να είναι γραμμένο από ανθρώπους για ανθρώπους, και να απευθύνεται στην πιό ανθρώπινη ιδιότητά μας: το συναίσθημα (τι ειρωνεία, αντί να γράφω αυτό θα έπρεπε να διαβάζω ρομαντική ποίηση). Το παραπάνω συναίσθημα μπορεί να μας οδηγεί σε σκέψεις λογικής φύσεως, ή άλλοτε σε δάκρυα, σε γέλιο, σε αναστεναγμούς. Μπορεί να είναι αυθόρμητο ή στενά σχετισμένο με τη λογική. Είναι όμως μια έκφραση της ψυχής μας, της όμορφης, της μυστήριας, της περίπλοκης, της εκνευριστικής, της αιώνιας. Της ψυχής που είναι απαραίτητα παρούσα σε ένα αριστούργημα και που κάνει αισθητή την παρουσία της εισβάλλοντας με τη σειρά της σε εκείνη του αναγνώστη. Της ψυχής, που είναι ο λόγος που αγαπώ τόσο τη λογοτεχνία.



(*)Ce n'est pas avec des idées qu'on fait des vers, c'est avec des mots--Stéphane Mallarmé

2 σχόλια:

  1. Ωωωω... να είστε καλά :)
    Έχω να σας στείλω μονολόγους διαλόγους και μονόπρακτα να μου πείτε τη γνώμη σας :)

    ΑπάντησηΔιαγραφή